Onderwerp:

Substitutie

Met de toenemende stijging van de zorgkosten, onder andere door vergrijzing en toename van het aantal chronisch zieken, draagt substitutie van zorg van de tweede lijn (medisch specialist) naar de eerste lijn (huisartsenpraktijk) bij aan een doelmatige zorg. Zonder daarbij de focus op kwaliteit te verliezen. De Federatie Medisch Specialisten stimuleert en ondersteunt substitutie van de medisch- specialistische zorg naar de eerste lijn.

Substitutie van zorg gaat uit van het principe basiszorg dicht bij huis en gespecialiseerdere zorg verder weg van huis. Het is doelbewust en doelgericht vervangen van een (deel van een) bestaande voorziening door een (deel van een) andersoortige voorziening. Waarbij de oorspronkelijke zorg geleverd blijft voor een vergelijkbare patiëntenpopulatie. Substitutie is een onderdeel van de visie Zorg op de juiste plek (ZOJP).

Praktijk

Substitutie kan in vele verschijningsvormen worden georganiseerd: van een tele-consult tussen huisarts en medisch specialist, medisch specialistisch ondersteunde zorg in een anderhalvelijns centrum, tot volledige substitutie van specifieke zorgactiviteiten van de medisch specialist naar de huisarts. Bekende voorbeelden van substitutie zijn de ketenzorg voor patiënten met astma/COPD en diabetes mellitus type 2, en de integratie van de huisartsenposten en de SEH’s die op de meeste plaatsen in Nederland is doorgevoerd. Een aantal praktijkvoorbeelden kwam ook naar voren tijdens het Federatie symposium Zorg op de juiste plek; substitutie dat in het voorjaar 2018 werd gehouden. 

Handreiking

Om duurzame substitutie van zorg te bereiken is lokale en/of regionale samenwerking tussen huisartsen en medisch specialisten essentieel. Voor substitutie is dan ook geen landelijke blauwdruk op te stellen. Daarnaast is substitutie geen doel op zich. De LHV en de Federatie hebben om samenwerking tussen eerste en tweede lijn te bevorderen samen een handreiking over substitutie opgesteld. De handreiking omvat:

  • aandachtspunten voor het borgen van de kwaliteit, veiligheid en continuïteit van te substitueren zorg;
  • aandachtspunten voor goede organisatie en afstemming van zorg tussen eerste en tweede lijn;
  • aandachtspunten voor het maken van financiële afspraken over substitutie.